Instytut i Muzeum I Wojny Światowej

Wprowadzenie

I wojna światowa była konfliktem, który w sposób fundamentalny odmienił oblicze Europy i zapoczątkował epokę nowoczesności. Była to wojna o niespotykanej dotąd skali — obejmująca niemal wszystkie kontynenty, angażująca milionowe armie i wykorzystująca nowe, przemysłowe środki prowadzenia działań zbrojnych. Jej skutki sięgnęły daleko poza pola bitew, wpływając na kształt granic państwowych, przemiany społeczne, rozwój idei politycznych oraz losy milionów ludzi. Upadek dawnych imperiów, narodziny nowych państw, rewolucje, migracje i głębokie przemiany kulturowe były bezpośrednim następstwem wydarzeń lat 1914–1918. Choć często pozostaje w cieniu późniejszych, jeszcze bardziej dramatycznych wydarzeń XX wieku, to właśnie ona stworzyła fundament świata, który znamy dziś — świata napięć narodowych, nowoczesnych ideologii, dynamicznego rozwoju technologii, ale także nowych form pamięci historycznej i refleksji nad ceną konfliktu zbrojnego.

Instytut i Muzeum I Wojny Światowej powstał, aby tę złożoną i często niedocenianą historię wydobywać z zapomnienia — z pasją badacza, rzetelnością historyka i głębokim szacunkiem dla tych, którzy w wirze wielkiej wojny kształtowali losy swoich narodów. Naszym celem jest nie tylko dokumentowanie wydarzeń militarnych, lecz także ukazywanie codzienności żołnierzy i ludności cywilnej, dramatów rodzin rozdzielonych przez front oraz doświadczeń, które na trwałe odcisnęły się w pamięci zbiorowej Europy. Gromadzimy świadectwa, pamiątki, archiwalia i relacje, aby budować wielowymiarowy obraz epoki — wolny od uproszczeń i schematów. Pragniemy tworzyć przestrzeń dialogu, edukacji i refleksji, w której historia staje się żywą lekcją odpowiedzialności, zrozumienia i szacunku dla przeszłości. Wierzymy, że poznanie prawdy o Wielkiej Wojnie pozwala lepiej zrozumieć współczesny świat oraz świadomie kształtować jego przyszłość.

O nas

Forma prawna Instytutu i Muzeum I Wojny Światowej nie została jeszcze ostatecznie określona. Obecnie analizowane są dwie możliwe ścieżki organizacyjne, spośród których w najbliższym czasie zostanie wybrane rozwiązanie najlepiej odpowiadające skali i charakterowi planowanej działalności. Proces ten prowadzony jest z myślą o zapewnieniu stabilnych podstaw funkcjonowania oraz długofalowego rozwoju instytucji.

Osoby tworzące obecnie Instytut i Muzeum I Wojny Światowej dysponują rozległą siecią kontaktów z pokrewnymi placówkami muzealnymi, archiwalnymi i naukowymi w całej Europie. Posiadają również niezmiernie bogate doświadczenie w zakresie działalności edukacyjnej, wystawienniczej, archiwizacyjnej oraz kolekcjonerskiej, zdobywane przez lata pracy przy projektach o charakterze krajowym i międzynarodowym.

Dzięki temu powstaje interdyscyplinarny zespół specjalistów, który łączy kompetencje historyków, edukatorów, archiwistów i pasjonatów dziedzictwa kulturowego. Swoje rozległe umiejętności i doświadczenia przekładają oni na realizację celu nadrzędnego, jakim jest popularyzacja wiedzy o I wojnie światowej — jej mniej znanych obliczach oraz złożonej rzeczywistości politycznej i społecznej epoki. Szczególne miejsce w tej narracji zajmuje rola i udział Polaków w latach 1914–1918, ukazywana niezależnie od noszonego munduru, przynależności państwowej czy miejsca zamieszkania. Do dzisiaj wiele polskich rodzin nie poznało miejsc spoczynku swoich przodków, które niejednokrotnie odkrywamy realizując niestendardowe projekty. To nie słowa i opowieści tylko czyny, które przekładają się na odkrycie prawdy, która czasem czeka na nas - tuż obok - wystarczy się tylko pochylić.

Cele Instytutu

• Badania naukowe nad historią Wielkiej Wojny.

• Ochrona dziedzictwa materialnego i niematerialnego.

• Edukacja.

• Digitalizacja zbiorów i ich udostępnianie.

• Współpraca międzynarodowa.

• Upamiętnianie.

Wirtualne Muzeum

• Archiwalia połączone z konstekstem – to nie tylko analiza samego faktora historii w dowolnej postaci, ale przedewszystkim kompletna opowieść rozbudowana na wielu płaszczyznach cognitywnych, których drogi zazębiają się wzajemnie pozwalając na rozbudowaną narrację rzeczywistości.

• Wystawy tematyczne - to forma analizy zagadnienia pozwalająca na zaprezentowanie pewnej historii w możliwie najszerszy sposób, tak aby odbiorca mógł samodzielnie wyciągnąć właściwe wnioski w oparciu o dobrze dobrany materiał źródłowy archiwalny i artefakty stanowiące podkreślenie opowiadanej historii.

• Relacje świadków - to element niezmiernie istotny pozwalający na spersonalizowanie historii, którą w zależności od różnorodności materiału można opowiedzieć na kilka sposobów ukazujących to samo zdarzenie z różnej perspektywy.

• Materiały edukacyjne dla nauczycieli, uczniów i pasjonatów historii.

© 2026 Instytut i Muzeum I Wojny Światowej – Badamy, Odkrywamy, Upamiętniamy