Tradycyjny Oddział C. i K. Regimentu Artylerii Fortecznej No. 2 barona Edwarda von Beschi – Twierdza Kraków

O nas

Jako Dumni Strażnicy Tradycji dbamy o zachowanie pamięci o żołnierzach służących w pułkach artylerii na przełomie XIX i XX w., których losy wiążą się nierozerwalnie z drogą do odzyskania niepodległości przez Polskę po zakończeniu I wojny światowej oraz służbą dla Rzeczypospolitej w latach 1918-1939. Nie zapominamy przy tym o innych narodowościach, które wniosły swój wkład w odzyskanie niepodległości i budowę Polski po 1918 roku. Upowszechniamy wiedzę o Polakach biorących udział w powstaniach narodowych, walczących na wszystkich teatrach działań I wojny światowej oraz o granice w latach 1918-1921. Pamiętamy również o Powstaniu Warszawskim, które jako pierwsi zaczęliśmy upowszechniać poza granicami kraju realizując pierwsze inscenizacje walk powstańczych w Czechach w 2015 roku. Nie tylko przywracamy i podtrzymujemy już istniejące tradycje, ale również je tworzymy, co jest naszą unikalną umiejętnością! Z naszych doświadczeń i wypracowanych wzorców czerpią liczni naśladowcy, co bardzo nas cieszy.

Kultywowane tradycje

Stowarzyszenie kultywuje tradycje krakowskich i lwowskich jednostek artyleryjskich. Za pracę na rzecz upamiętnienia i podtrzymywania tradycji członkowie Regimentu zostali wyróżnieni licznymi odznaczeniami a w tym: dziesięcioma Medalami Pro Patria, sześcioma Medalami Błogosławionego Ks. Jerzego Popiełuszki i trzema Medalami Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej.

TRADYCJE ARTYLERII AUSTRIACKIEJ i AUSTRIACKO-WĘGIERSKIEJ

k.k. Regiment Artylerii Rakietowej (1854–1864)

k.k. Regiment Artylerii Nadbrzeżnej (1854–1864)

k.k. Regiment Artylerii Nr 1 (1854–1867)

k.u.k. Festungsartillereregiment Nr 2

Freiher Albert von Sponner (1.I.1891 – 1.I.1907)

k.u.k. Festungsartillereregiment Nr 2

Freiher Edvard von Beschi (1.I.1907 – 31.XII.1917)

k.u.k. Schwereartillereregiment Nr 2 (1.I.1918 – 31.X.1918)

TRADYCJE ARTYLERII POLSKIEJ Z LAT 1914–1918

1. Pułk Artylerii Legionów Polskich

Artyleria Polskiego Korpusu Posiłkowego

TRADYCJE ARTYLERII WOJSKA POLSKIEGO

Pułk Artylerii Ciężkiej nr 2 (31.X.1918 – 13.XI.1918)

Ciężki Pułk Artylerii nr 2 (13.XI.1918 – 3.XII.1918)

Pułk Artylerii Wałowej nr 1 (3.XII.1918 – 6.VI.1919)

Pułk Artylerii Ciężkiej nr 6 (6.VI.1919 – 7.VI.1921)

Pułk Artylerii Ciężkiej nr 5 (7.VI.1921 – 20.IX.1939)

Pułk Artylerii Lekkiej nr 6 (24.V.1919 – 20.IX.1939)

Pułki Artylerii Lwowskiej z lat 1918–1939

Nasza działalność opiera się na rzetelnych źródłach historycznych, badaniach oraz wieloletniej praktyce rekonstrukcyjnej.

Nasza misja

(wyciąg ze Statutu)

§4. Celem działalności Regimentu jest:

1. kultywowanie tradycji żołnierzy, w tym narodowości polskiej, służących w Mährisch – Galizisch k.u.k. Festungsartillerieregiment No. 2 Freiherr Eduard von Beschi i w innych jednostkach artyleryjskich stacjonujących niegdyś w Krakowie i Lwowie w latach 1764 – 1939,

2. upamiętnianie czynu zbrojnego wybranych polskich formacji wojskowych od XVIII do XX w.,

3. opieka i upowszechnianie wiedzy o pomnikach, monumentach, tablicach pamiątkowych związanych z działalnością organizacji polskich i ruchem niepodległościowym oraz wybranymi cmentarzami i mogiłami wojennymi z lat 1764 – 1920,

4. kształtowanie postaw patriotycznych młodzieży i wychowanie w duchu poszanowania dla tradycji wojskowych ze szczególnym uwypukleniem tradycji artyleryjskich,

5. upowszechnianie wiedzy historycznej oraz osiągnięć artylerii polskiej w odniesieniu do tradycji podtrzymywanych przez współczesne jednostki Wojska Polskiego,

6. podnoszenie i utrwalanie umiejętności praktycznych w zakresie sztuki artyleryjskiej w oparciu o współpracę z Wojskiem Polskim,

7. ochrona zabytków fortyfikacyjnych byłej monarchii austriacko-węgierskiej, w tym związanych z Polakami, poprzez upowszechnianie wiedzy na ich temat,

8. prowadzenie i wspieranie działań na rzecz powołania Instytutu i Muzeum I Wojny Światowej,

9. upamiętnianie wybranych zagadnień polskiego czynu niepodległościowego w XIX i XX w.,

10. realizacja zadań o charakterze proobronnym i na rzecz wzmacniania obronności kraju oraz upowszechniania historii wojskowości.

1891 – 1918

Regiment został sformowany 1 stycznia 1891 roku z 6. i 7. batalionu artylerii fortecznej, które kolejno przekształcono w 1 i 2 batalion, a 3 batalion został nowo utworzony. Dwa z trzech batalionów stacjonowały w Krakowie wraz ze sztabem, natomiast trzeci w Trydencie. Skład narodowościowy regimentu przedstawiał się następująco: 41% Polaków, 32% Niemców i 27% Czechów. Pierwszym właścicielem regimentu był FML Albert von Sponner, którego miejsce w grudniu 1907 r. zajął FZM Edward von Beschi – sprawujący tę funkcję do roku 1917. Baron Edward von Beschi był z pochodzenia Węgrem. Po ukończeniu akademii artyleryjskiej został przydzielony jako porucznik do Regimentu Artylerii Fortecznej nr 4. W trakcie służby przyczynił się do udoskonalenia działa Wz. 1875 oraz konstrukcji działa Wz. 1880. W roku 1899 został awansowany na pierwszy stopień generalski, a w 1904 roku mianowany Inspektorem Artylerii Fortecznej. Regiment przechodził szereg restrukturyzacji, których efektem było odłączenie w 1909 roku 3. batalionu stacjonującego na terenie Trydentu i utworzenie samodzielnego Batalionu Artylerii Fortecznej nr 5. W momencie wybuchu I wojny światowej regiment dysponował 24 kompaniami, a w tym 4 kompaniami 30,5cm moździerzy Wz. 1911 (łącznie 8 dział), 1 kompanią 24cm moździerzy Wz. 1898 (łącznie 4 działa), 7 kompaniami 15cm dział (łącznie 28 dział), 4 kompaniami 12cm armat Wz. 1880 (łącznie 16 dział) oraz 8 kompaniami z różnym sprzętem stanowiącym bezpośrednie wyposażanie forteczne przeznaczone do obrony Twierdzy Kraków. W skład regimentu dodatkowo wchodziło po sześć oddziałów balonowych i oświetleniowych. O znaczeniu regimentu świadczyły między innymi działania operacyjne, a w szczególności wykorzystanie jednostki na różnych teatrach wojny światowej: wysłanie dwóch baterii 30,5cm moździerzy Wz. 1911 w celu wsparcia niemieckiej ofensywy sierpniowej na zachodnim froncie (Belgia i Francja) – użyte przy zdobywaniu Twierdz Namur, Mobeuge i Verdun (Fort Troyen), udział w obronie Twierdzy Przemyśl w październiku 1914 r., obrona Krakowa w roku 1914 (16-23 listopada i 4-18 grudnia) przed 8. i 3. armią rosyjską, które zostały zatrzymane ogniem ciężkich dział baterii polowych i fortecznych, podczas ofensywy galicyjskiej od maja do września 1915 roku przeciw Rosji, udział w działaniach wojennych na Bałkanach i w północnych Włoszech w latach 1915 – 1918. Na przełomie 1917 i 1918 roku dokonano zmian w strukturach artylerii austriacko–węgierskiej czego skutkiem było przemianowanie Regimentu Artylerii Fortecznej Nr 2 na Regiment Artylerii Ciężkiej Nr 2. Nazwa ta przetrwała do końca I wojny światowej i była kontynuowana w Wojsku Polskim do grudnia 1918 roku.

1918 – 1939

Dnia 24 października 1918 roku płk Roja wydał pierwszy rozkaz porucznikowi Lewakowskiemu służącemu w 2. Regimencie Artylerii Ciężkiej o przygotowaniu do zabezpieczenia sprzętu artyleryjskiego w momencie przejęcia władzy przez Polaków (dotychczas znajdującego się pod zwierzchnością wojskową Austro-Węgier). W dniu 31 października 1918 roku w godzinach porannych Kraków został ostatecznie wyzwolony spod władzy austriackiej, a sprzęt artyleryjski przejęty przez kadrę polskiego pochodzenia. W dniu 4 listopada 1918 r. por. Lewakowski objął dowództwo nad pociągiem pancernym „Śmiały”, który został wydzielony ze zdobytego na Austriakach w dniu 30 października pociągu, drugą część stanowił pociąg pancerny „Piłsudczyk”. Dowodził nim do odbicia Przemyśla z rąk Ukraińców – 12 listopada 1918 r. Niektórzy oficerowie narodowości niemieckiej i czeskiej z austriackiego regimentu weszli w skład pierwszego polskiego pułku artyleryjskiego – Pułku Artylerii Ciężkiej nr 2 w Krakowie. 13 listopada 1918 roku dowództwo nad oddziałem objął ppłk Józef Koźmiński, a sam pułk przemianowano na Ciężki Pułk Artylerii nr 2 w Krakowie. Rozkazem Dowództwa Generalnego z dnia 3 grudnia 1918 r. zmieniono nazwę pułku na 1. Pułk Artylerii Wałowej (powracając tym samym do tradycji fortecznych), którego jednostki następnie w 1919 r. brały udział w wojnie czesko – polskiej i zaznaczyły swoją obecność pod Boguminem tocząc bój z czeskimi oddziałami. W późniejszym czasie pułk brał również udział w walkach o wschodnie granice Polski. Rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych z dnia 6 czerwca 1919 roku pułk został przemianowany na 6. Pułk Artylerii Ciężkiej. Jednostka ta broniła Lwowa w rejonie Żyrawki i Zubrzy, w wojnie polsko – ukraińskiej 1919 roku oraz uczestniczyła w walkach w rejonie Borysowa, a następnie Dęblina w wojnie polsko – bolszewickiej 1920 roku. W grudniu 1920 r. pułk powrócił do Krakowa, a rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych z 7 czerwca 1921 r. przemianowany został na 5. Pułk Artylerii Ciężkiej. Do wybuchu II wojny światowej pułk stacjonował w Krakowie. Historia tej formacji kończy się w czasie kampanii wrześniowej. Dnia 20 września 1939 roku rozformowano 23. i 95. dywizjon – ostatnie jednostki wchodzące w skład 5 PAC.

Zaczęło się w 1995 roku

Od 1995 roku dojrzewała idea wskrzeszenia tradycji krakowskiego Regimentu Artylerii Fortecznej No. 2. Urzeczywistniła się ona w dniu 21 września 1996 roku powołaniem stowarzyszenia historyczno – kulturalnego "Tradycyjny Oddział C. K. Regimentu Artylerii Fortecznej No. 2 barona Edwarda von Beschi – Twierdza Kraków", które stało się członkiem Europejskiej Unii Historycznych Oddziałów Wojskowych z siedzibą w Wiedniu. Stowarzyszenie postawiło sobie za cel kultywowanie pamięci o żołnierzach narodowości polskiej służących w armii austriacko-węgierskiej. Od samego początku działalności, która w grudniu 1996 roku została formalnie zarejestrowana w Sądzie Rejonowym dla Krakowa, przyszło nam prowadzić walkę o prawdę z wyjątkową sitwą, co trwa niemalże nieprzerwanie przez ostatnie 30 lat .

 

Kraków pierwsze wolne miasto

Pierwszą aktywnością Regimentu było doprowadzenie do przywrócenia tradycyjnej corocznej zmiany warty pod Wieżą Ratuszową w dniu 31 października, nawiązującej do historycznej zmiany warty jaka miała miejsce tego dnia w 1918 r. w momencie oswobodzenia Krakowa. Element ten był zwieńczeniem „bezkrwawej rewolucji”, która dokonała się w dniach 30 – 31 października 1918 r. Zmiana warty była nieodłącznym elementem obchodów rocznicowych realizowanych w okresie międzywojennym. Jej kres położyła II wojna światowa, a w czasach komunistycznych przypominanie jedynego w Polsce bezkrwawego zrywu niepodległościowego nie mogło, z przyczyn oczywistych, być upamiętniane. Początek transformacji w latach dziewięćdziesiątych XX w. również nie sprzyjał przywróceniu wielu dawnych ceremoniałów i rocznic niepodległościowych. Po dwóch latach organizowania zmiany warty pod Wieżą Ratuszową obchody rocznicowe „bezkrwawej rewolucji” zostały rozszerzone przez Komendanta Regimentu na „Międzynarodowe Obchody Oswobodzenia Krakowa” realizowane na pl. Legionów Józefa Piłsudskiego, obecnie pl. Niepodległości w Krakowie. Niegdyś w tym miejscu znajdowały się koszary, które we wczesnych godzinach porannych 31 października 1918 r. jako jedne z pierwszych zostały przejęte przez odradzające się Wojsko Polskie pod dowództwem por. Antoniego Stawarza – organizatora i przywódcy „bezkrwawej rewolucji”. Kolejnym krokiem na drodze do rozszerzania wiedzy o tych wydarzeniach było przypomnienie pierwszego miejsca niepodległej Polski, jakim o godzinie 21:00 dnia 30 października 1918 r. był Dworzec Kolejowy Kraków-Płaszów, a telegram „o rewolucji w Krakowie” nadany tego wieczoru z dworca dotarł do licznych miast południowej Polski dając sygnał do rozpoczęcia akcji rozbrajania zaborców m.in. w Tarnowie, Przemyślu i Lwowie. W setną rocznicę oswobodzenia Krakowa Regiment ufundował i odsłonił pamiątkową tablicę upamiętniającą „bezkrwawą rewolucję”. Zarówno działania zainicjowane pod Wieżą Ratuszową jak i na pl. Niepodległości znalazły wiernych naśladowców. Niepodległość dana Polakom ostatniego dnia października 1918 r. kosztowała cenę życia wielu oddanych synów ojczyzny, którzy już 1 listopada 1918 r. wielokrotnie musieli stanąć z bronią w ręku w nierównej walce. Wolny Kraków stał się pierwszym ośrodkiem odradzającego się Państwa Polskiego wspierającym oddziały broniące Przemyśla i Lwowa.

Dedykowany profil na Facebook
 

Nasze symbole

Najważniejszymi wyróżnikami Regimentu są jego symbole, a wśród nich sztandar i proporzec. Uroczystość wręczenia sztandaru miała miejsce na Rynku Głównym w Krakowie 7 stycznia 2001 r. po uprzednim jego poświęceniu w Katedrze Królewskiej na Wawelu. Wręczenia dokonał płk. dypl. Andrzej Marciniak, rodzicami chrzestnymi zostali prof. Marian Zgórniak i Alicja Jaskółowska. Natomiast proporzec został wręczony w dniu 18 lutego 2022 r. w Garnizonie Przemyśl przez ppłk. Marcina Zalewskiego, rodzicami chrzestnymi zostali Krzysztof Brzoza-Brzezina – wnuk gen. bryg. Ottokara Brzoza-Brzeziny i Magdalena Jaskółowska. Wraz z proporcem Regiment przyjął tradycje pułków artylerii krakowskiej i lwowskiej z lat 1914-1939. Obydwie uroczystości były dla członków Regimentu wyjątkowymi ceremoniami o podniosłym charakterze. Do najbardziej niezwykłych i cennych artefaktów używanych przez Regiment należy ołtarz polowy, który został poświęcony w dniu 4 grudnia 2010 roku w Katedrze na Wawelu. Uroczystość poświęcenia ołtarza, którego część składową stanowi relikwiarz z fragmentem żebra błogosławionego Karola I z domu Habsburg – orędownika o pokój między narodami, odbyła się podczas uroczystej Mszy Świętej celebrowanej przez inf. Janusza Bielańskiego, inf. prof. Jacka Urbana, prał. Zdzisława Sochackiego oraz ks. Macieja Józefowicza. Ołtarz polowy stanowi skrzynia z drewna lipowego obita skórą z mosiężnymi okuciami. Zawiera wszystkie niezbędne naczynia oraz komplet szat do odprawienia liturgii Mszy Świętej w warunkach polowych. Naczynia liturgiczne podobnie jak relikwiarz wykonane są z amunicji artyleryjskiej i strzeleckiej z lat 1914-1918. W grudniu 2011 roku ołtarz został uzupełniony brązową płaskorzeźbą św. Barbary – patronki artylerzystów, odlewników i górników, wykonanej w zakładach Skody podczas I wojny światowej. Jej wzór został przekazany Regimentowi przez Dyrekcję Muzeum Historii Współczesnej w Lubljanie. Posiadanie tak znaczących symboli niewątpliwie wyróżnia Regiment z grona licznych organizacji o podobnych profilach działalności.

 

Dbamy o żołnierskie mogiły

Przez 30 lat działalności Regimentu jego członkowie zrealizowali szereg prac na cmentarzach wojennych z okresu I wojny światowej w kraju i poza jego granicami, jak również na cmentarzach z okresu walk o niepodległość i granice państwa polskiego. Do historii przeszła już budowa w 1999 r. pomnika na cmentarzu Kraków – Łagiewniki, który doczekał się kolejnej renowacji w 2019 r. W roku 2009 Regiment przy wsparciu miłośników historii z Wyżyny Krakowsko – Częstochowskiej upamiętnił cmentarze w Goszczy, Jangrocie, Kalisiu-Ogonowie i Kromołowie, gdzie ustawiono łącznie 40 dębowych krzyży. W latach 2016 – 2018 członkowie Regimentu przeprowadzili akcję oznaczania polskich grobów z I wojny światowej na terenie Belgii i Francji, gdzie na kilkuset grobach zawisły biało – czerwone wstążki. Istotnym elementem działalności było oznaczenie mogił żołnierskich znanych jako cmentarz wojenny nr 162 na zniszczonym kirkucie w Tuchowie oraz ustawienie wielojęzycznej tablicy informacyjnej o tym miejscu. Co roku od kilkunastu lat członkowie Regimentu wyruszają wiosną w podróż po miejscach pól bitewnych odwiedzając zapomniane cmentarze i mogiły żołnierskie z lat 1914-1918. W ramach rajdów odwiedzili ponad 800 miejsc pochówku żołnierzy na terenie Polski, Ukrainy, Słowacji, Czech, Austrii, Węgier, Rumunii, Łotwy, Litwy, Słowenii, Włoch, Belgii, Francji, Luksemburga, Chorwacji, Czarnogóry, Kosowa i Turcji. Pozostawiane w tych miejscach pamiątkowe wstążki, niejednokrotnie wiszące przez wiele lat, są widomym znakiem pamięci podtrzymywanej poprzez podróże studialne członków Regimentu. W wielu przypadkach podejmowaliśmy działania porządkowe na odwiedzanych cmentarzach. Wielokrotnie nasza obecność i praca skutkowała podjęciem przez lokalne społeczności prac renowacyjnych. Innym niezmierne istotnym działaniem Regimentu jest „rajd zimowy” realizowany każdego roku pod koniec stycznia lub na początku lutego, podzas którego odwiedzane są groby żołnierzy polskich i czechosłowackich – ofiar wojny czechosłowacko-polskiej ze stycznia 1919 r. Przez szereg lat działania te doprowadziły do upamiętniania przez przedstawicieli Związku Czechosłowackich Legionistów również polskich ofiar. W 2019 r. dzięki współpracy z Andrjejem Czemerynskym z Halicza (Ukraina) Regiment zainicjował proces przywracania pamięci o cmentarzu polskich żołnierzy z 21. i 36. pułku piechoty z Warszawy poległych we wrześniu 1920 r. podczas zdobywania Przyczółku Halickiego. Tym samym na Górze Zamkowej w Haliczu stanęła tablica informacyjna oraz pierwszy symboliczny krzyż. Niestety zaplanowane prace renowacyjne zostały przerwane przez pandemię COVID-19 i wojnę na Ukrainie. Rok 2022 przyniósł nam niecodzienną realizację, jaką było ustawienie krzyża z tablicą upamiętniającą 26 Polaków pochowanych na cmentarzu w Republice Kosowa znajdującym się w miejscowości Peć (Pejo). Miało ono miejsce 1 listopada podczas uroczystości organizowanej przez Kontyngenty Wojskowe KFOR – austriacki i węgierski w obecności zgromadzonych dyplomatów z Austrii, Węgier, Słowacji i Czech oraz przedstawicieli pozostałych kontyngentów narodowych KFOR w Republice Kosowa, a w tym: chorwackiego, słowackiego, niemieckiego, rumuńskiego i włoskiego. Dla nas była to chwila niezmiernie wzruszająca, gdyż stojąc w jednym szeregu z oddziałami reprezentacyjnymi poszczególnych krajów byliśmy przyjęci jak równi z równymi, a nasz proporzec został wymieniony w raporcie razem z pocztami sztandarowymi Austrii i Węgier. Na cmentarzu w Peć tego dnia powiewała biało-czerwona flaga, którą za zgodą organizatorów wciągnęliśmy na przywieziony przez nas mobilny maszt.

 

Pogrzeb generała Ottokara Brzoza-Brzeziny

Należy wspomnieć, że w 2018 r. Regiment doprowadził i zrealizował wyjątkową uroczystość, jaką był ponowny pochówek twórcy artylerii Legionów Polskich – gen. bryg. Ottokara Brzoza-Brzeziny. Realizacja ta miała dwa etapy. Pierwszym było uzgodnienie z rodziną Generała zgody na przeniesienie doczesnych szczątków z warszawskiego Cmentarza Brudnowskiego na Powązki Wojskowe do kwatery Kawalerów Orderu Virtuti Militari. W wyniku przeprowadzonej przez Regiment kwerendy wykazano czterokrotne odznaczenie Generała tym Orderem, przy czym trzy z nich nigdy nie zostały mu wręczone. W związku z tym Regiment zwrócił się do Kancelarii Prezydenta RP Andrzeja Dudy z prośbą o ich przekazanie rodzinie podczas uroczystości pogrzebowej. Pierwszy etap zakończyła ekshumacja szczątków Generała w Wielki Piątek w asyście pocztu sztandarowego i trębacza wystawionych przez 5. Pułk Artylerii z Sulechowa. Ekshumacji nadaliśmy wyjątkowy i podniosły charakter. Trumna przykryta biało-czerwoną flagą przez członków Regimentu w mundurach baterii konnej 1. Pułku Artylerii Legionów Polskich z 1915 r. została dodatkowo udekorowana wstęgą Orderu Wojennego Virtuti Militari. Następnie szczątki Generała przewieziono do krematorium, gdzie miała miejsce ceremonia pożegnania przy pochylonym sztandarze wojskowym. Członkowie Regimentu uroczyście przenieśli biało-czerwoną flagę i przed sztandarem złożyli ją w trójkąt. Flaga została przekazana wnukowi Generała przez ppłk Zbigniewa Zawadzkiego i Komendanta Regimentu Przemysława Jaskółowskiego tyt. ppłk. W dniu 5 maja miał miejsce drugi etap, którym był uroczysty pogrzeb prochów Generała. W Katedrze Polowej Wojska Polskiego przy urnie wartę zaciągnęli członkowie Regimentu, których następnie zmienili żołnierze Pułku Reprezentacyjnego Wojska Polskiego. Na początku mszy żałobnej za pokój duszy Generała, w imieniu Prezydenta RP, Dowódca Garnizonu Warszawa – gen. bryg. Robert Głąb wręczył wnukowi Generała trzy Ordery Wojenne Virtuti Militari. Po zakończeniu Mszy Świętej urnę z prochami wyniósł z Katedry Komendant Regimentu i umieścił ją na lawecie armatniej. Kondukt pogrzebowy z Kompanią Reprezentacyjną Wojska Polskiego i urną jadącą na zestawie artyleryjskim z repliką 8cm armaty polowej Wz. 1905/08 zaprzężonym w sześć karych koni przeszedł na Powązki Wojskowe, gdzie przy salwach armatnich złożono prochy Generała do grobu.

 

Historia dzieje się z naszym udziałem

W latach 2010 i 2011 członkowie Regimentu brali udział w dwóch ceremoniach pogrzebowych o znaczeniu historycznym. Uczestniczyli w pogrzebie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego z żoną, którzy zginęli podczas katastrofy lotniczej w Smoleńsku oraz Ottona Habsburga – jednego z twórców współczesnej Europy i syna błogosławionego cesarza Karola I. 16 lipca 2011 r. odbyła się Msza Św. za duszę Ottona w Stefan Dom, a następnie kondukt żałobny przeszedł ulicami Wiednia, aby dotrzeć do kościoła Kapucynów, gdzie została złożona trumna z ciałem. Jednak zanim to nastąpiło, jak każe tradycja, kondukt został trzykrotnie zapytany „Kto prosi o złożenie w krypcie?”, prowadzący kondukt dwukrotnie wymieniał wszystkie przynależne zmarłemu tytuły i dopiero za trzecim razem po odpowiedzi „sługa boży Otto” drzwi kościoła zostały otworzone. Poza Przewodniczącym Parlamentu Europejskiego – prof. Jerzym Buzkiem byliśmy jedynymi zaproszonymi na ceremonię przedstawicielami z Polski.

 

Zatrzymanie rosyjskiego walca parowego pod Krakowem w grudniu 1914 roku

Regiment świętuje dzień 6 grudnia na pamiątkę obrony Krakowa przed armią carską w grudniu 1914 r. Zatrzymanie Rosjan pod Krakowem, będące w ścisłej korelacji z operacją limanowsko – łapanowską, zmieniło bieg I wojny światowej na froncie wschodnim. W 1915 r. na Wzgórzu Kaim został wzniesiony jedyny monument wybudowany w czasie trwania wojny, który na zawsze miał być symbolem tego zwycięstwa. Pragnąc przywrócić Wzgórze Kaim w świadomości mieszkańców Krakowa w 2014 r., tj. od 100. rocznicy tych wydarzeń, Regiment przeniósł tam organizowaną od 1999 r. uroczystą celebrację ognia artyleryjskiego. Niestety postępująca dewastacja wzgórza i jego zabudowa od strony Wieliczki doprowadziły do osuwania się ziemi. Walka o ponowne wpisanie do rejestru zabytków pomnika i jego najbliższego otoczenia rozpoczęta w 2017 r. zakończyła się sukcesem. Jednak wydaje się to niewystarczającym. Tym samym batalia o to historyczne miejsce jeszcze się nie zakończyła.

 

Szlak Orląt Lwowskich

Odpowiednio uczczono pamięć o Orlętach Lwowskich poległych w 1918 r., a szczególnie o tych, które nie będąc rodowitymi Lwowianami, na wezwanie Ojczyzny, ruszyły na Kresy by bronić miasta „Semper Fidelis Poloniae”. Zadedykowano Im projekt „Szlak Orląt Lwowskich” w ramach, którego Regiment wybudował dwa pierwsze pomniki (z planowanych 44). Pierwszy upamiętniający por. Jana Charlewskiego w Ustrobnej, a drugi jednego z najmłodszych obrońców Lwowa – Jerzego Bitschana w Czeladzi. Warto dodać, że pomniki zaprojektował Komendant Regimentu - Przemysław Jaskółowski, a wieńczącą go rzeźbę wykonał znany warszawski artysta Mateusz Łagowski.

Dedykowany profil na Facebook

Jedyna taka we Francji

Wracając do dziejów wojennych Polaków służących w Regimencie Artylerii Fortecznej No. 2 z lat 1914 – 1918 należy przypomnieć historię, jaka była udziałem por. Stanisława Pigonia, którego bateria 30,5cm moździerzy Wz.1911 została wysłana na front zachodni do Belgii i Francji. Pigoń brał udział w ostrzeliwaniu Fortu Troyon pod Verdun. Miejsce to członkowie Regimentu odwiedzali kilkukrotnie, nawiązując serdeczną przyjaźń z jego opiekunami. Dzięki tej wyjątkowej współpracy Regiment ufundował i odsłonił w rawelinie fortu tablicę upamiętniającą Polaków i Francuzów poległych w walkach na tym terenie w latach 1914 – 1918. Jest to jedyna tablica upamiętniająca Polaków w najbardziej uczęszczanym turystycznym miejscu związanym z I wojną światową.

Edukacja kolejnych pokoleń

Budowa świadomości oraz poszerzanie wiedzy i formowanie kolejnych pokoleń zostały przez Regiment zrealizowane za sprawą ogólnopolskiego konkursu wiedzy historycznej „Bój o czapkę kpt. Antoniego Stawarza”. Konkurs ten realizowany w latach 2010 – 2017, dzięki któremu laureaci dostawali się bez egzaminów na państwowe uczelnie na studia na kierunkach historycznych, upowszechnił wiedzę o odzyskaniu przez Polskę niepodległości, a jednocześnie przyczynił się do przekazania naszego zamiłowania młodemu pokoleniu wchodzącemu w dorosłe życie. Niektórzy z laureatów konkursu ukończyli studia doktoranckie na kierunku historia rozwijając zaszczepioną pasję do historii.

Dedykowany profil na Facebook
 

Projekt Instytut i Muzeum I Wojny Światowej

W wyniku podejmowanych działań, w celu wypełnienia luki edukacyjnej związanej z historią I wojny światowej koniecznością okazało się powołanie Muzeum I Wojny Światowej. Projekt ten rozpoczęliśmy w 2019 r. Muzeum na obecnym etapie jest w trakcie tworzenia, mamy jednak nadzieję, że w najbliższych kilku latach nasz projekt zmaterializuje się. W 2022 r. zdecydowano o rozszerzeniu projektu i wprowadzeniu zmiany przekształcającej Muzeum w Instytut. Tym samym w budowie jest Instytut i Muzeum I Wojny Świtowej. Realizując nowy element koncepcyjny jakim jest Instytut rozszerzono działania w zakresie upamiętniania Polaków służących w zaborczych armiach, a poległych w latach 1914-1918 na licznych frontach I wojny światowej, szczególnie tych pochowanych poza granicami kraju. Ta nowa kompetencja nieobjęta ustawodawstwem Rzeczypospolitej Polskiej staje się tym samym domeną Instytutu.

Więcej o Instytut i Muzeum IWŚ

Dedykowany profil na Facebook

Znak służby

Nasze działania zawsze wiążą się z ważnymi rocznicami, które upamiętniamy w wyjątkowy sposób poprzez wydawanie pamiątkowych medali stanowiących formę podziękowania dla tych, którzy wkładają własną pracę i środki, aby działania te mogły zaistnieć w przestrzeni publicznej. Dla członków Regimentu, naszych partnerów oraz osób wspierających i działających na podobnych polach aktywności stworzyliśmy wewnętrzny system wyróżnień, które przez lata zaczęły pełnić ważną funkcję społeczną i wypełniły dostrzegalną lukę. System Nagród zaszczytnych, medali jubileuszowych i pamiątkowych stanowi unikalny przykład działania pozwalającego uczyć, że ciężka praca może być doceniona w inny sposób niż gratyfikacja finansowa, pozwala tym samym na uczenie i budowę wartości zgoła zapomnianych w obecnie konsumpcyjnym społeczeństwie.

 

Dumnie spoglądamy w przyszłość

Przez lata działalności zdobyliśmy wyjątkowe doświadczenie w szeregu zagadnień związanych z upamiętnianiem polskiego czynu zbrojnego i niepodległościowego, który wielokrotnie jest zawłaszczany przez osoby i instytucje w celach odbiegających w znacznym stopniu od samej pamięci. Obserwowane zjawiska, jak również działania różnych organizacji, które poprzez działania na rzecz upamiętnienia różnych spraw rozszerzają strefę wpływów i stanowią element zabezpieczenia partykularnych interesów finansowych lub politycznych, dobitnie pokazuje, że nasza działalność ma niezmiernie głęboki sens i wyjątkowo mocne podstawy dzięki świadomości i odpowiedzialności. Nasze działania wykazały na przestrzeni lat, że w wielu kwestiach jesteśmy nieugięci i konsekwentnie zmierzamy do jasno określonego celu wzmacniając świadomość lokalnych społeczności.

Przez lata wypracowano roczny cykl uroczystości obchodzonych i organizowanych przez Regiment, które zostały zapoczątkowane przez Komendanta Regimentu – Przemysława Jaskółowskiego. Wśród nich są następujące rocznice w kolejności kalendarzowej:

1. Rocznica wojny czechosłowacko-polskiej z 1919 roku – realizowana od 2014 roku

2. Rajd szlakiem cmentarzy I wojny światowej – realizowany od 2009 roku

3. Rocznica wymarszu baterii 1. Pułku Artylerii Legionów Polskich z Przegorzał w dniu 28 września 1914 roku – realizowane od 2014 roku

4. Rocznica szarży pod Rokitną w dniu 13 czerwca 1915 roku – od 2015 roku, co 10 lat

5. Upamiętnienie Powstania Warszawskiego oraz oddziałów Grupy AK Granat i Oddziału Dyspozycyjnego "B" Kedywu Okręgu Warszawa w dniu 1 sierpnia 1944 roku – realizowane od 2015 roku

6. Upamiętnienie Czynu Legionowego od sierpnia do grudnia 1914 roku – realizowane od 2014 roku

7. Oswobodzenie Krakowa spod władzy zaborców w dniach 30-31 października 1918 roku – realizowane od 1998 roku

8. Zmiana warty pod Wierzą Ratuszową na Rynku Głównym w Krakowie w dniu 31 października 1918 roku – realizowana od 1996 roku

9. Upamiętnienie walk z Rosjanami na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej w listopadzie 1914 roku – realizowane od 2009 roku

10. Rocznica zatrzymania rosyjskiego „walca parowego” pod Krakowem w grudniu 1914 roku – realizowana od 1999 roku

Już dzisiaj serdecznie zapraszamy na kolejne odsłony tych cyklicznych wydarzeń!

W roku 2026 nasz Regiment obchodzi wyjątkowy jubileusz – trzy dekady nieprzerwanej działalności na rzecz ochrony i popularyzacji historii wojskowości oraz dziedzictwa czynu niepodległościowego. XXX-lecie jest okazją do podsumowania ogromu pracy, pasji i zaangażowania, jakie członkowie Regimentu włożyli w upowszechnianie historii, edukację społeczną oraz opiekę nad miejscami pamięci.

Przez trzydzieści lat działalności Regiment zrealizował blisko 1500 aktywności, a w tym wystawy, inscenizacje, filmy, dynamiczne prezentacje, podróże studialne, imprezy okolicznościowe, i stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych stowarzyszeń utrwalających tradycję w Polsce. Regularnie uczestnicząc w uroczystościach państwowych, wydarzeniach patriotycznych, projektach edukacyjnych oraz międzynarodowych spotkaniach przyczynił się do upowszechniania tradycji wojskowych. Dzięki swojej rzetelności, wiedzy i autentyczności, członkowie oddziału przyczynili się do przywracania pamięci o żołnierzach biorących udział w Wielkiej Wojnie 1914-1918 i czynie niepodległościowym.

Jubileusz XXX-lecia jest nie tylko świętem tradycji, ale także wyrazem wdzięczności dla wszystkich, którzy przez lata współtworzyli Regiment — pasjonatów, historyków, sympatyków i instytucji, które wspierały naszą misję. To trzy dekady dumnej służby historii.

Aby dowiedzieć się więcej naciśnij logo Jubileuszu